Debata: Rekonstrukcja? Inspiracja? — etnomuzykologiczne strategie wobec muzyki tradycyjnej (Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, 9 stycznia 2010 roku

9 stycznia 2010 roku w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie miała miejsce otwarta debata zatytułowana Rekonstrukcja? Inspiracja? – etnomuzykologiczne strategie wobec muzyki tradycyjnej. Wydarzenie towarzyszyło wystawie Zakochany Chopin. Inspiracje mazowieckie.

Koźlarze spod Zbąszynia, fot. Małgorzata Bartoszewska, 2010

Koźlarze spod Zbąszynia, fot. Małgorzata Bartoszewska, 2010

W spotkaniu uczestniczyli paneliści prezentujący dwa różne podejścia do muzyki tradycyjnej. Badawcze czy też krytyczne podejście: Piotr Dahlig­­­ — profesor w Zakładzie Etnomuzykologii Instytutu Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego, Małgorzata Jędruch-Włodarczyk — niezależna dziennikarka, producentka muzyczna, menedżerka Open Sources oraz Dorota Szwarcman — krytyk muzyczny i publicystka, obecnie związana z „Polityką”. Podejście praktyczne wynikające z „uprawiania” muzyki tradycyjnej przypisać mogę pozostałym panelistom, którymi byli: Jagna Knittel — etnolożka, dziennikarka, wokalistka, autorka filmu Takich pieśni sobie szukam, koordynatorka projektu Spotkania na Polesiu — archaiczne pieśni we współczesnym świecie. Aktywizacja środowisk lokalnych, Maciej Szajkowski —  dziennikarz, propagator muzyki folkowej i etnicznej, członek zespołu Kapela ze Wsi Warszawa, Remigiusz Hanaj — muzyk, animator, współzałożyciel warszawskiego Domu Tańca oraz Benjamin Cope — członek zespołu Nagual, wykładowca kulturoznawstwa, animator wschodniej sceny muzycznej, pracownik Galerii Sztuki Zachęta. Dyskusję moderował profesor Piotr Dahlig.

Uczestnicy debaty od lewej: Piotr Dahlig, Jagna Knittel, Dorota Szwarcman, Maciej Szajkowski, Małgorzata Jędruch-Włodarczyk, Benjamin Cope, Remigiusz Hanaj, fot. Małgorzata Bartoszewska, 2010

Uczestnicy debaty od lewej: Piotr Dahlig, Jagna Knittel, Dorota Szwarcman, Maciej Szajkowski, Małgorzata Jędruch-Włodarczyk, Benjamin Cope, Remigiusz Hanaj, fot. Małgorzata Bartoszewska, 2010

Podczas debaty poruszono wiele kwestii, dla których warto byłoby zorganizować oddzielne spotkania. Wspomnę tu o najważniejszych z nich. Po pierwsze ważny okazał się kontekst Chopina ­— debata towarzyszyła wystawie poświęconej kompozytorowi, która prezentowana jest w Państwowym Muzeum Etnograficznym do 30 maja 2010 roku. Na stronie internetowej PME czytamy: „Chopin zwracał uwagę na to, co banalne i pierwotne w swej naturze. Wielu mu współczesnych z pewnością postrzegało w ten sposób muzykę ludową, graną na wiejskich weselach czy zabawach. Dla Chopina melodie, których miał okazję słuchać choćby podczas wakacji w mazowieckiej Szafarni, były czymś świeżym, zachwycającym, a przede wszystkim prawdziwym. Z zainteresowaniem przysłuchiwał się tradycyjnym śpiewom i muzykowaniu ludowych kapel. Fascynacja ta znalazła swoje odzwierciedlenie w wielu jego kompozycjach, dzięki czemu styl i brzmienie Chopina stały się rozpoznawalne na całym świecie”1. Podczas debaty Dahlig podkreślał, że Chopin inspirował się i zachwycał tradycyjną muzyką polską wykonywaną w jej naturalnym środowisku, jakim była polska wieś, nie uznając innego rodzaju tradycyjnej muzyki polskiej. W stosunku do kultur muzycznych innych państw Chopin nie był tak wymagający — podobały mu się wykonania artystyczne, przetwarzające muzykę tradycyjną. Czym to tłumaczyć? Odpowiedź może kryć się w zakorzenieniu Chopina w polskiej kulturze — dla niego polska muzyka tradycyjna była jego własnym dziedzictwem kulturowym. Co więcej, był on blisko tego dziedzictwa. Trzeba przyznać, że jest to argumentacja przekonywująca. Odwołując się dalej do przykładu Chopina można, więc zapytać, tak jak to zrobił profesor, jaki dzisiaj mamy stosunek do własnej muzyki tradycyjnej? Z dyskusji wyłoniła się diagnoza dość smutna — w większości obecnie jesteśmy ludźmi, którzy nie wychowali się na muzyce tradycyjnej a ona sama jest dla nas czymś egzotycznym. Jednocześnie coraz częściej obecnie sięgamy po tego rodzaju muzykę korzeni o różnym charakterze — muzykę wiejską, religijną czy World Music, a więc muzykę tradycyjną kultur innych niż nasza własna.

Co oznacza ta diagnoza? Już na początku dyskusji pojawił się głos Doroty Szwarcman, której zdaniem, kultura tradycyjna umiera, już praktycznie niewiele z niej zostało. Pozostali paneliści zaprotestowali wobec takiego poglądu w trakcie trwania dyskusji. Remigiusz Hanaj przedstawił inną interpretację zjawiska zanikania pewnych tradycji, dostrzegając po prostu przemianę, która dokonuje się w kulturze tradycyjnej. Bardzo często też jest tak, że szczególnie ludzie dojrzali, dostrzegający kres pewnych tradycji czy zjawisk, oceniają je jako kres wszystkiego, podczas gdy to nie jest całkowite zamknięcie, ale jakieś przeistoczenie, przemiana. Szczególnie skłonność do takiego oglądu mają ludzie starsi, a jeśli w dodatku są oni postaciami publicznymi i szanowanymi, potrafią w bardzo spektakularny sposób ten dostrzegany przez siebie kres przedstawiać. Z tym głosem Remigiusza Hanaja korespondował głos etnografa z sali, który opowiadał o, przeprowadzonych przez siebie w jednym z regionów Polski, badaniach terenowych, dotyczących obrzędów świętojańskich. Podczas nich zaobserwował nową formę starych zwyczajów. Przy ognisku, popijając alkohol, siedziały dwie grupy ludzi: młodych do około 25 roku życia oraz dojrzałych — po 45 roku życia. Druga grupa śpiewała piosenki z repertuaru Hanki Ordonówny. W tym czasie młodzi słuchali śpiewów, siedząc razem przy ognisku. Gdy pokolenie ich rodziców i dziadków przestawało śpiewać, wtedy oni zaczynali swój repertuar — popularne piosenki z dyskotek. Młodzież zostawała także dłużej przy ognisku. Byłaby to, więc nowa forma dla tradycyjnego „obrzędowego” wspólnego spędzania czasu w oprawie muzycznej charakterystycznej dla współczesności. Przykład przytoczony powyżej rzeczywiście wskazuje na ciągłą obecność pewnych elementów kultury tradycyjnej, które jedynie zmieniają swoją formę.

Strony: 1 2

1http://www.pme.waw.pl/doc_138-_zakochany-chopin-inspiracje-mazowieckie.html, [data dostępu: 10.01.2010].

Małgorzata Bartoszewska - absolwentka Instytutu Kultury Polskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Interesuje się muzyką folkową oraz praktycznie śpiewem tradycyjnym, uczestniczyła w różnorodnych warsztatach tradycyjnych pieśni wielogłosowych.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń