Mówi się o nich – bohaterowie drugiego planu. Narrator przemawia właśnie ich głosem. Tłumacz i lektor – to ich praca może zadecydować o naszym odbiorze dzieł literackich. Jednego z nich – autora najlepszego przekładu spośród książek nominowanych do Angelusa, Literackiej Nagrody Europy Środkowej – poznamy w grudniu.

Jak ocenić dobrze przetłumaczoną książkę zagranicznego autora? Język jej powinien być dla nas przezroczysty, czyli zachwycać doskonałą polszczyzną i wyczuciem stylu. Podobnie w przypadku książki mówionej, zwanej z angielskiego audiobookiem – odpowiedni lektor w sposób niezauważalny przenosi nas swoim głosem w świat przedstawiony. Mistrzowie obydwu rodzajów przekładu naznaczają jednak dzieło swoją osobowością twórczą – w pierwszym przypadku swadą literacką, intuicją językową, stylem, w drugim – artykulacją, intonacją, barwą głosu, kunsztem aktorskim.

Sztuka uprawiana drugim głosem autora nabiera coraz większego znaczenia. W tym roku po raz drugi jury Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus docenia także przekład. W 2009 roku laur dla najlepszego tłumacza i czek w wysokości 10 000 zł odebrał Andrzej Jagodziński za pracę nad zwycięskimi „Przypadkami inżyniera ludzkich dusz” Josefa Škvoreckiego., kolejni więc tłumacze mają szansę na otrzymanie nagrody za owoc swojej pracy.

Nieraz odkładamy na półkę książkę z rozczarowaniem, bo została źle przetłumaczona. Natknęliśmy się na niezgrabność stylistyczną, rażące przełożenie dosłowne, błąd kontekstowy. Praca translatorska wymaga wielu kompetencji, dogłębnego poznania dzieła autora źródłowego, szczególnie jego kultury, a także posiadania własnych umiejętności literackich. Znalezienie się książki w ćwierćfinale Angelusa już właściwie można uznać za sukces tłumacza, który w tak zajmujący sposób potrafił sprostać językowi i materii oryginału. W tym roku do tego etapu trafiło 7 książek przełożonych na język polski, w tym gronie tłumaczy mamy więc Ryszarda Wojnakowskiego i Alicję Rosenau (język niemiecki), Jana Stachowskiego (czeski), Danutę Cirlić-Straszyńską (serbo-chorwacki), Kazimierza Jurczaka i Joannę Kornaś-Warwas (rumuński) oraz Elżbietę Cygielską (węgierski).

Genialne przekłady przechodzą do kanonu literatury razem z ich twórcami. W taki sposób Tadeusz Boy-Żeleński przybliżył Polsce literaturę francuską, Zofia Chądzyńska Julio Cortazara, czy Maciej Słomczyński „Ulissesa” Jamesa Joyce’a. Zdarza się, że spośród kilku wersji książki wybieramy swoją ulubioną, na przykład jedni wolą czytać Szekspira w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka, inni Jerzego S. Sito, czytelnicy wolą „Kubusia Puchatka” Ireny Tuwim od „Fredzi Phi-phi” Moniki Adamczyk-Garbowskiej.

Lektor także w sposób znaczący może wpłynąć na nasz odbiór literatury. Wypowiadanie tekstu w określonej interpretacji, z artystycznym wyrazem jest sugestią, której słuchacz daje się ująć. Co więcej – musi zostać porwany, dla własnej czytelniczej satysfakcji. Do głosu aktora możemy się przywiązać, podobnie jak do ulubionej powieści.

Książki mówione zaczęto nagrywać już przed II wojną światową. Pierwotnie nagrania służyły osobom, które nie mogły lub nie potrafiły czytać – dzieciom, niewidomym. Współczesne audiobooki towarzyszą nam wszędzie tam, gdzie nie możemy poświęcić się samodzielnej lekturze, zwłaszcza w samochodzie. Najpopularniejsze pozycje książkowe pojawiają się teraz obowiązkowo w wersji do odsłuchiwania, a wydawcy zlecają nagrania wybitnym aktorom o charakterystycznych głosach. Marką samą w sobie jest audiobook czytany na przykład przez Wojciecha Manna, Janusza Gajosa czy Edytę Jungowską. Z zachwytem poddajemy się rytmowi narracji książek „angelusowych” – „Wrońca” Jacka Dukaja w wykonaniu Jana Peszka, czy „Jestem komunistyczną babą!” Dana Lungu, gdzie usłyszymy Stanisławę Celińską.

30 września wspominamy św. Hieronima, patrona tłumaczy, zatem nie jest zaskoczeniem, że ten właśnie dzień został obwołany Międzynarodowym Dniem Tłumacza. Radość budzi fakt, ze praca i talent włożone w przekład literacki coraz częściej zostają ze swej „przejrzystości” wydobyte i właściwie docenione.

Dodaj komentarz


Recenzje

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Kostium na przełomie wieków 1990 – 2015

Od 26 października 2018 roku do 31 stycznia 2019 roku

„Kostium na przełomie wieków 1990 - 2015”, Wydział Scenografii Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (źródło: materiały prasowe organizatorów)

Krzycząc: Polska! Niepodległa 1918

26 października 2018 do 17 marca 2019

Zofia Stryjeńska, „Ukazanie się Apostołom”, fot. Tomasz Dąbrowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Ella Littwitz. I wody stały się piołunem

Od 26 października 2018 roku do 4 lutego 2019 roku

Ella Littwitz, „71 941”, 2018 geokrata, drewno, metal, 240 × 240 cm dzięki uprzejmości Harlan Levey Projects (materiały prasowe organizatora)

Międzynarodowy Festiwal Teatrów Tańca w Tarnowie Scena Otwarta

Od 20 do 28 października 2018 roku

„Richard Alston Dance Company”, II Międzynarodowy Festiwal Teatru Tańca Scena Otwarta, Centrum Sztuki Mościce (źródło: materiały prasowe organizatorów)

Znaki-Kody-Komunikaty

Od 19 października do 2 grudnia 2018 roku

Jerzy Krawczyk „Okno I” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Mirosław Bałka 1/1/1/1/1

Od 20 października do 31 grudnia 2018 roku

Mirosław Bałka, „1/1/1/1/1”, Op Enheim we Wrocławiu (źródło: materiały prasowe organizatorów)

9. Festiwal Kamera Akcja

Od 18 do 21 października 2018 roku

„Dzika grusza” (źródło: materiały prasowe organizatora)

PiekłoNiebo

Od 21 września do 21 października 2018 roku

Oleksij Choroshko, film „Lost Angeles”, Galeria Sztuki w Legnicy (źródło: materiały prasowe organizatorów)

Wiatr od morza. W sto lat później

Od 15 października do 11 listopada 2018 roku

Marcin Zawicki, „Smętek”, 2018, olej na płótnie, 100x100 cm, fot. © MNG (źródło: materiały prasowe organizatora)

Teserówka

Od 6 października do 9 listopada 2018 roku

Diana Lelonek, „Teserówka”, Dom Stanisława Teisseyre'a (źródło: materiały prasowe organizatorów)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR