Mówi się o nich – bohaterowie drugiego planu. Narrator przemawia właśnie ich głosem. Tłumacz i lektor – to ich praca może zadecydować o naszym odbiorze dzieł literackich. Jednego z nich – autora najlepszego przekładu spośród książek nominowanych do Angelusa, Literackiej Nagrody Europy Środkowej – poznamy w grudniu.

Jak ocenić dobrze przetłumaczoną książkę zagranicznego autora? Język jej powinien być dla nas przezroczysty, czyli zachwycać doskonałą polszczyzną i wyczuciem stylu. Podobnie w przypadku książki mówionej, zwanej z angielskiego audiobookiem – odpowiedni lektor w sposób niezauważalny przenosi nas swoim głosem w świat przedstawiony. Mistrzowie obydwu rodzajów przekładu naznaczają jednak dzieło swoją osobowością twórczą – w pierwszym przypadku swadą literacką, intuicją językową, stylem, w drugim – artykulacją, intonacją, barwą głosu, kunsztem aktorskim.

Sztuka uprawiana drugim głosem autora nabiera coraz większego znaczenia. W tym roku po raz drugi jury Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus docenia także przekład. W 2009 roku laur dla najlepszego tłumacza i czek w wysokości 10 000 zł odebrał Andrzej Jagodziński za pracę nad zwycięskimi „Przypadkami inżyniera ludzkich dusz” Josefa Škvoreckiego., kolejni więc tłumacze mają szansę na otrzymanie nagrody za owoc swojej pracy.

Nieraz odkładamy na półkę książkę z rozczarowaniem, bo została źle przetłumaczona. Natknęliśmy się na niezgrabność stylistyczną, rażące przełożenie dosłowne, błąd kontekstowy. Praca translatorska wymaga wielu kompetencji, dogłębnego poznania dzieła autora źródłowego, szczególnie jego kultury, a także posiadania własnych umiejętności literackich. Znalezienie się książki w ćwierćfinale Angelusa już właściwie można uznać za sukces tłumacza, który w tak zajmujący sposób potrafił sprostać językowi i materii oryginału. W tym roku do tego etapu trafiło 7 książek przełożonych na język polski, w tym gronie tłumaczy mamy więc Ryszarda Wojnakowskiego i Alicję Rosenau (język niemiecki), Jana Stachowskiego (czeski), Danutę Cirlić-Straszyńską (serbo-chorwacki), Kazimierza Jurczaka i Joannę Kornaś-Warwas (rumuński) oraz Elżbietę Cygielską (węgierski).

Genialne przekłady przechodzą do kanonu literatury razem z ich twórcami. W taki sposób Tadeusz Boy-Żeleński przybliżył Polsce literaturę francuską, Zofia Chądzyńska Julio Cortazara, czy Maciej Słomczyński „Ulissesa” Jamesa Joyce’a. Zdarza się, że spośród kilku wersji książki wybieramy swoją ulubioną, na przykład jedni wolą czytać Szekspira w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka, inni Jerzego S. Sito, czytelnicy wolą „Kubusia Puchatka” Ireny Tuwim od „Fredzi Phi-phi” Moniki Adamczyk-Garbowskiej.

Lektor także w sposób znaczący może wpłynąć na nasz odbiór literatury. Wypowiadanie tekstu w określonej interpretacji, z artystycznym wyrazem jest sugestią, której słuchacz daje się ująć. Co więcej – musi zostać porwany, dla własnej czytelniczej satysfakcji. Do głosu aktora możemy się przywiązać, podobnie jak do ulubionej powieści.

Książki mówione zaczęto nagrywać już przed II wojną światową. Pierwotnie nagrania służyły osobom, które nie mogły lub nie potrafiły czytać – dzieciom, niewidomym. Współczesne audiobooki towarzyszą nam wszędzie tam, gdzie nie możemy poświęcić się samodzielnej lekturze, zwłaszcza w samochodzie. Najpopularniejsze pozycje książkowe pojawiają się teraz obowiązkowo w wersji do odsłuchiwania, a wydawcy zlecają nagrania wybitnym aktorom o charakterystycznych głosach. Marką samą w sobie jest audiobook czytany na przykład przez Wojciecha Manna, Janusza Gajosa czy Edytę Jungowską. Z zachwytem poddajemy się rytmowi narracji książek „angelusowych” – „Wrońca” Jacka Dukaja w wykonaniu Jana Peszka, czy „Jestem komunistyczną babą!” Dana Lungu, gdzie usłyszymy Stanisławę Celińską.

30 września wspominamy św. Hieronima, patrona tłumaczy, zatem nie jest zaskoczeniem, że ten właśnie dzień został obwołany Międzynarodowym Dniem Tłumacza. Radość budzi fakt, ze praca i talent włożone w przekład literacki coraz częściej zostają ze swej „przejrzystości” wydobyte i właściwie docenione.

Dodaj komentarz


Artykuły

Recenzje

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Karol Szostak

Rzeźba – Malarstwo 1988–2018

Od 20 stycznia do 25 marca 2018 roku

Karol Szostak „Kamienna głowa”, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Sergiei Tchoban. Kontrastowa harmonia miasta

Od 27 stycznia do 18 marca 2018 roku

Sergei Tchoban, „Kaprys architektoniczny. Forum Romanum albo Dwa Światy I”, projekt scenografii, piórko, pędzel, tusz chiński, akwarela, papier do akwareli na krośnie, 2013 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Przemek Branas – GÓRA/KOSMOS/GŁOWA

Od 25 stycznia do 16 lutego 2018 roku

Przemek Branas, „GÓRA/KOSMOS/GŁOWA”, Galeria Labirynt w Lublinie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zakłócenia / UMWELT

Od 18 stycznia do 2 lutego 2018 roku

Karolina Kardas, „Let him kiss me…/ Niech mnie pocałuje”, video, 2 min 49 sek  (źródło: materiały prasowe organizatora)

Pejzaże antropocenu

Od 18 stycznia do 30 marca 2018 roku

Diana Lelonek, „3 Wild Man” dzięku uprzejmości artystki i galeii lokal_30  (źródło: materiały prasowe organizatora)Diana Lelonek, „3 Wild Man” dzięku uprzejmości artystki i galeii lokal_30  (źródło: materiały prasowe organizatora)

Język jako Dźwięk. Tania Candiani

Od 19 stycznia do 4 marca 2018 roku

„Język jako Dźwięk” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Włóczęgi – malarstwo Majki Wójtowicz

Od 13 stycznia do 14 lutego 2018 roku

„Włóczęgi” – malarstwo Majki Wójtowicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Rosław Szaybo. Piękno użyteczne

Od 19 stycznia do 18 lutego 2018 roku

Proj. Rosław Szaybo (źródło: materiały prasowe organizatora)

Grzegorz Sztwiertnia: Ustawienia domyślne / Default settings

Od 11 stycznia do 11 lutego 2018 roku

Grzegorz Sztwiertnia, „Polskie miasteczka, Łańcut”, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Malując

Od 11 stycznia do 25 lutego 2018 roku

Urszula Wilk, Seria Bluemetrie nr 12, płótno, akryl, olej, 200 x 175 cm, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR