Świadomy kulturalnej przewagi i konkurencji obu austriackich metropolii, Linz zdecydował się na własną, odrębną drogę. Postawiono na eksperyment i innowację – sztukę współczesną, przemysły kreatywne i nowe media; na kulturę dostępną dla wszystkich. Pierwszymi przejawami takiego podejścia było Forum Metall – prezentacja na bulwarach nad Dunajem wielkoformatowych rzeźb z metalu autorstwa znanych międzynarodowych twórców (1977), Forum Design – trzymiesięczny festiwal dizajnu (1980), a przede wszystkim Ars Electronica Festival (pierwsza edycja w 1979 r.) – międzynarodowy festiwal sztuki, technologii i społeczności elektronicznej, stworzony na długo przed rewolucją cyfrową. Przejawem innowacyjnego myślenia o sztuce i kulturze były budowy Design Center, centrum kultury Posthof, centrum sztuki współczesnej OK Offenes Kulturhaus Oberösterreich i muzeum sztuki Lentos Kunstmuseum Linz. Rosnąca renoma Ars Electronica i Linz Klagwolke przesądziła o stworzeniu Ars Electronica Center – laboratorium projektów cyfrowych i rodzaj think-tank sztuki komputerowej.

Hasło Linz. Verändert – Linz. Zmiana, czy w angielskiej wersji: Say Linz. Say change – stało się oficjalnym hasłem miasta.

copyright Stadt Linz

copyright Stadt Linz

Od miasta Hitlera do miasta kultury

Pierwszą inicjatywą Linzu na drodze do uzyskania tytułu Europejskiej Stolicy Kultury było zorganizowanie we wrześniu 1998 roku Europejskiego Miesiąca Kultury1. Program osnuto wokół interakcji czterech haseł – praca, sieć, geny, zabawa, czyli symbiozy przemysłu, technologii, kultury i spraw społecznych2. Większość wydarzeń zlokalizowano nad Dunajem, ale wykorzystano także miejsca nie kojarzone wcześniej z kulturą, m.in. nieczynną garbarnię, port, bulwary, a także jeden z hangarów na linckim lotnisku. Wrzesień 1998 roku rozpoczął istotną dyskusję na temat polityki kulturalnej miasta i jego przyszłej strategii w tym sektorze. Ona sama została zawarta w opracowanym w roku 2000 Planie Rozwoju Kultury (Kulturentwicklungsplan). Podstawą działań ma być koncepcja kultury dla każdego, ze szczególną uwagą poświęconą nowym mediom i technologiom, otwartym przestrzeniom i scenie niezależnej. Plan zawiera także bezpośrednie odniesienie do starań Linzu o tytuł ESK w 2009 roku3. Kandydaturę Linzu przedłożono w 2004 roku. Mimo wcześniejszych planów, St. Pölten–Krems, Salzburg i Innsbruck nie złożyły własnych wniosków. Pół roku później austriacka rada ministrów przegłosowała kandydaturę Linzu i przedstawiła ją Unii Europejskiej, która przyznała miastu tytuł ESK we wrześniu 2005 roku.

Zaplanowane wydarzenia wpisano w kilka obszarów priorytetowych. Pozostano przy haśle „kultura dla każdego”, poszerzając je o dodatkowy aspekt „kultura życiem codziennym”. Wydarzenia kulturalne miały odbywać się wszędzie i w różnej skali – od dużych imprez o charakterze bardziej masowym, do małych lokalnych czy niszowych inicjatyw. W programie nie mogło zabraknąć kwestii związanych z udziałem kobiet w życiu kulturalnym oraz sztuki tworzonej przez amatorów. Ceniąc tradycję i dziedzictwo, akcentowano „awangardę teraz i zawsze”. Dużą wagę przywiązano także do roli, jaką nowe media mogą odegrać w kreowaniu społeczeństwa demokratycznego i obywatelskiego. Dialog międzykulturowy, otwarcie na kulturę emigrantów, współpraca regionalna i z krajami sąsiedzkimi to kolejne ważne punkty koncepcji Linz09. Życie kulturalne miasta i jego infrastruktura kulturalna miały zostać poddane odnowie i transformacji.4

Planując program, dyrektor Linz09 Martin Heller podkreślał wagę długofalowości i trwałości proponowanych wydarzeń i zmian w mieście. Wyznaczył  sześcioletni okres: 2009–2015, kiedy Linz jego zdaniem stanie się najbardziej interesującym miastem w Austrii5.

Przeszłość

Zgodnie z zaleceniami panelu ekspertów oceniających kandydatury do tytułu ESK 20096 miasto zdecydowało się „rozliczyć” z przeszłością. Jak powiedział Ulrich Fuchs, zastępca dyrektora Linz09, uznano, że nie należy „zamiatać Hitlera pod dywan”7 i trzeba zająć się także niechlubną kartą historii miasta. Chodzi o obozy koncentracyjne w Mauthausen, Gusen, Ebensee i Hartheim, plany przekształcenia Linzu w miasto Führera, jedno z pięciu modelowych miast Trzeciej Rzeszy. Ale także  o huty stali VOEST – zbudowane na gruzach Herman Göring Werke. Nawet niewinnie wyglądające budynki powstałe w tamtym okresie splamione były krwią więźniów okolicznych obozów, którzy m.in. zajmowali się wydobyciem granitu na potrzeby budownictwa miejskiego.

Adolf Hitler urodził się w pobliskim Leonding i w Linzu spędził dzieciństwo. Stąd jego sentyment i uznanie miasta za swoje, wyjątkowe, własne. Tam chciał spędzić spokojną starość. Stąd plany industrializacji i metropolizacji, umieszczenia w mieście pięciogwiazdkowego Adolf Hitler Hotel i budowy stusześćdziesięciodwumetrowej wieży, w której miały spocząć szczątki jego rodziców. Stąd plany stworzenia Muzeum Führera z szesnastoma milionami eksponatów zrabowanych w całej Europie, budowy nowych dzielnic, budynków, mostów, ulic, podziemnej fabryki części samolotowych.

W misji Linz098 zadeklarowano, że miasto, jak i cały kraj związkowy Górna Austria przez ostatnie lata włożyły wiele wysiłku w pogodzenie się z przeszłością i przyjęcie za nią odpowiedzialności. Wyznaczono sobie zadanie znalezienia nowego sposobu opowiadania o przeszłości, który byłby rozumiany i akceptowany przez mieszkańców Linzu oraz gości z Europy i świata.

Przygotowano m.in. wystawę Stolica Kultury Führera (Kulturhauptstadt des Führers, którą otwarto już we wrześniu 2008 roku w Schlossmuseum. Od samego wernisażu budziła ona sporo kontrowersji. Celowo wystawa wyprzedziła inaugurację ESK Linz09 – liczono bowiem, że do tego momentu najbardziej burzliwe dyskusje wywołane wystawą już się zakończą. Ekspozycja podzielona została na dwie części – pierwsza prezentowała megalomańską wizję przekształcenia miasta w kulturalną metropolię Rzeszy, druga – wpływ narodowego socjalizmu na sztukę, muzykę i literaturę Górnej Austrii czasu Trzeciej Rzeszy. Zdaniem organizatorów9ocena przedsięwzięcia była w dużej mierze pozytywna – uznanie zyskała odwaga muzeum w podjęciu tak trudnego tematu. Mimo delikatności i ostrożności, jaką wykazali się twórcy ekspozycji (np. nie zdecydowano się na rekonstrukcję makiet architektonicznych wizji Hitlera w obawie przed zarzutami o ich propagowanie i tworzenie miejsca kultu), nie udało się uniknąć wątpliwości, czy pokazane materiały nie spowodują, iż wystawa stanie się mekką dla neonazistów, ani też nie uniknięto zasadniczych pytań, czy postać Adolfa Hitlera może być wykorzystywana jako swoista promocja miasta i jego wydarzeń10. Dyrektor muzeum Peter Assmann odpierał zarzuty, mówiąc, iż nie widzi „w wystawie gloryfikacji Hitlera. Hitler jest faktem i musimy się z tym faktem zmierzyć. Mierzymy się z nim przy pomocy wielu argumentów, informacji o tamtym okresie”11.

Nazistowska przeszłość Linzu zaistniała także w przestrzeni miasta – projekt In Situ oznaczył miejsca związane z działaniami hitlerowców, takie jak np. siedzibę Gestapo na Langgasse czy miejsca prześladowań żydowskich obywateli miasta.

Przez cały rok można było wziąć udział w oprowadzaniu po reliktach nieco zapomnianego obozu koncentracyjnego w Gusen, piętnaście kilometrów od Linzu. Projekt „Niewidzialny obóz” za pomocą jedynie i-Podów prowadził przez teren dawnego obozu (obecnie dzielnicę mieszkalną) do podziemnej fabryki samolotów. Podczas sympozjum Poza historią. Upadek. Pamięć. Rekonstrukcja podjęto temat architektury miejsc pamięci i sposobu jej zachowania12.

Różnorodność projektów związanych z II wojną światową i waga przykładana do odpowiedniej prezentacji tematu, wartości edukacyjnych oraz szerokiego ich odbioru pozwalają sądzić, że zalecenie panelu ekspertów oceniających kandydaturę Linzu zostało w pełni zrealizowane.

Strony: 1 2 3

1Europejski Miesiąc Kultury to inicjatywa Wspólnot Europejskich, mająca na celu przybliżenie i promocję kultury i różnorodności kulturowej miast leżących poza granicami Wspólnoty. Cele Europejskiego Miesiąca Kultury były zbliżone do idei Europejskich Stolic (Miast) Kultury.

2Strona Miasta Linz, http://www.linz.at/english/culture/4670.asp (13 VII 2010)

3Cultural Development Plan of the City of Linz. Resolution of the Linz City Council on 2nd March 2000.

4Final Report Linz09. Linz 2009 European Capital of Culture. Odpowiedzialny za zawartość: Martin Heller, Walter Putschögl, Linz, marzec 2010.

5Martin Heller, The most interesting city in Austria, w: Linz Texas. A City Relates, red. Angelika Fitz, Martin Heller, Wiedeń 2008, s. 20.

6Report on the nominations from Austria and Lithuania for the European Capital of Culture 2009. Issued by the Selection Panel fro the European Capital of Culture (ECOC) 2009. April 2005.

7Andrew Pierce, Adolf Hitler at the centre of Austria’s City of Culture campaign, http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/austria/4076893/Adolf-Hitler-at-the-centre-of-Austrias-City-of-Culture-campaign.html (13 VII 2010).

8Linz09. Mission Statement, http://www.linz09.at/en/mission-statement.html (13 VII.2009).

9Final report Linz09, op. cit., s. 17-18.

10Agnieszka Kowalska, Kulturalna stolica Hitlera, czyli lekcja Linzu, cz. 2, „Gazeta Stołeczna”, 27 I 2009, http://wyborcza.pl/1,94899,6208150,kulturalna_stolica_hitlera__czyli_lekcja_linzu_cz_.html (15 VII 2010),NicoleBüsing, Heiko Klaas, Linz tackles its past as a Führer City, „Spiegel Online”, http://spiegel.de/international/europe/0,1518,druck-578785,00.html (15 VII 2010)

11Bethany Bell, Hitler’s Austrian ‘cultural capital’, BBC News http://news.bbc.co.uk/go/pr/fr/-/2/hi/europe/7705552.stm (15 VII 2010).

12Linz 2009. European Capital of Culture. The Programme. Odpowiedzialni za zawartość: Martin Heller, Walter Purschögl, listopad 2008.

13Decyzja 1622/2006/We Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 2006 r. ustanawiająca działanie Wspólnoty na rzecz obchodów „Europejskiej Stolicy Kultury” w latach 2007–2019 (OJ L 304/1, 3//11/2006).

14Linz 2009. European Capital of Culture. Projects. http://www.linz09.at/en/projekt-2106345/bellevue.html (20 VII 2010).

15Zob. przypis 3.

16O ile w dokumentach składanych przez miasto w 2005 r. nie mogły się one pojawiać (idea Roku nie występowała jeszcze w instytucjach unijnych), o tyle już w 2009 r. brak aktywnego włączenia się w te obchody zaskakuje.

17Linz Texas. A city relates, op. cit., s. 20.

18Linz 2009. Application for European Capital of Culture, odpowiedzialny za zawartość: Siegbert Janko, Linz 2004, s. 45.

19http://tourmis.wu-wien.ac.at/cgi-bin/tmintro.pl (26 VII 2010).

20Final report Linz09. Linz 2009 European Capital of Culture, op. cit., załącznik 8 „Facts & Figures”.

21Austria National Tourist Office, http://tourmis.wu-wien.ac.at/cgi-bin/tmintro.pl

22Elitza Iordanova-Krasteva, Eugenia Wickens, Ali Bakir, The Ambiguous Image of Linz: Linz09 – European Capital of Culture,.„ Pasos. Revista de Turismo y Patrimonio Cultural”, 2010, Vol. 8(3) Special Issue, s. 67-77.

23Final report Linz09. Linz 2009 European Capital of Culture, op. cit., s. 74-75.

24European Capitals of Culture: the road to success. From 1985 to 2010, EU Publications Office, Education and Culture DG, s. 67-68.

25Linz and Wrocław – the compelling power of a title. 04.06.09, http://create2009.europa.eu/press/news_archive/news_singleview/news/linz-and-wroclaw-the-compelling-power-of-a-title.html (15 VII 2010).

Joanna Sanetra-Szeliga – absolwentka Studiów Europejskich na Akademii Ekonomicznej w Krakowie. Pracowała w Punkcie Kontaktowym ds. Kultury w Ministerstwie Kultury, koordynowała program Kultura 2000 w Polsce, była Naczelnikiem Wydziału Spraw Europejskich w Departamencie Strategii Kultury i Spraw Europejskich Ministerstwa Kultury. Obecnie jest koordynatorką Eurośródziemnomorskiej Fundacji Dialogu Kultur im. A. Lindh w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie. Autorka publikacji nt. polityki kulturalnej UE oraz finansowania kultury ze środków unijnych. Wykładowca akademicki.

Joanna Sanetra‑Szeliga – absolwentka studiów europejskich Akademii Ekonomicznej w Krakowie. Pracowała w Punkcie Kontaktowym ds. Kultury w Ministerstwie Kultury, koordynowała program Kultura 2000 w Polsce, była naczelnikiem Wydziału Spraw Europejskich w Departamencie Strategii Kultury i Spraw Europejskich Ministerstwa Kultury. Obecnie jest koordynatorką Eurośródziemnomorskiej Fundacji Dialogu Kultur im. Anny Lindh w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie. Autorka publikacji nt. polityki kulturalnej UE oraz finansowania kultury ze środków unijnych. Wykładowca akademicki.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń