1. Wprowadzanie stanu wojennego za pomocą mediów

O wprowadzeniu stanu wojennego niektórych mieszkańców Polski poinformowało już o godzinie 6 rano Polskie Radio. W całej Polsce niemal natychmiastową konsekwencją tej wyjątkowej akcji władz było ogólne umilknięcie stacji radia oraz telewizji (prócz oczywiście emitowanego wielokrotnie i poprzedzanego hymnem narodowym przemówienia gen. Wojciecha Jaruzelskiego, który, wyszykowany w galowy mundur, mówił o „wprowadzeniu stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo państwa”1), wyłączenie telefonów (najpierw całkowite, później kontrolowanie rozmów telefonicznych, a także korespondencji) oraz wstrzymanie kolportażu codziennych gazet, z wyjątkiem dwóch gazet ogólnokrajowych: „Trybuny Ludu” i „Żołnierza Wolności” i kilkunastu (16) pozawarszawskich terenowych dzienników partyjnych2. Początkowo zaczęto też wydawać jedną gazetę, będącą wspólnym produktem trzech innych, jak miało to miejsce między innymi w Krakowie: połączone w ten sposób – „Gazetę Krakowską”, „Dziennik Polski” i „Echo Krakowa” ludzie nazywali „Gadziecho” (podobnie było w Poznaniu czy Wrocławiu)3. Wywołało to wyjątkową konsternację mieszczan, później złość i chęć oporu.

1 maja 1982 - stan wojenny w Polsce; oficjalny pochód pierwszomajowy we Wrocławiu, Julo, źródło: Wikipedia

1 maja 1982 – stan wojenny w Polsce; oficjalny pochód pierwszomajowy we Wrocławiu, Julo, źródło: Wikipedia

Ze środków masowego przekazu dopuszczono do emisji tylko niektóre programy telewizyjne i radiowe, co zaś absurdalne – prowadzący audycje telewizyjne, o ile nie mieli stopnia wojskowego, to przynajmniej występowali w mundurach (na przykład Janusz Stefanowicz czy Marek Tumanowicz w „Dzienniku Telewizyjnym”, z wyjątkiem Grzegorza Woźniaka, ze względu na jego niewojskową aparycję). Równoczesną tragiczność i śmieszność tej operacji obrazuje anegdota:

„W niedzielę, 13 grudnia wieczorem, dziecko pyta mamę:

- Mamo, dlaczego dziś na dobranoc nie było w telewizji Pszczółki Mai?

- Widzisz kochanie, pewnie dlatego, że nie zdążyli znaleźć takiego małego munduru”4.

„Dziennik Telewizyjny” w grudniu 1982 roku nagrywany był w „bunkrze” przy ul. Żwirki i Wigury, otoczonym przez wojsko i zamkniętym. Umundurowanie prowadzących przetrwało do końca stanu wojennego.

Na próbę tego jeszcze większego ukrócenia swobody obywatelskiej w komunistycznej Polsce lat 80. środowiska artystyczne, związane z kulturą, nauką, prasą odpowiedziały niemal natychmiast. Większość artystów początkowo odmawiała występów w mediach państwowych, sprzeciw ten jednak stopniowo osłabł, ze względu na proces weryfikacji dziennikarzy.

Ponieważ sparaliżowane zostały centra informacyjne Związku „S”, pierwsze tygodnie stanu wojennego upłynęły pod znakiem skąpej ilości ulotek i druków sygnowanych przez „S”, a nawet wzbudzających podejrzenia z powodu sprzecznych informacji, co wywołało wśród mieszkańców miast (zwłaszcza w Krakowie) już w dniach przed wprowadzeniem stanu wojennego, ogrom plotek i wręcz histerii.

W całej Polsce wiele środowisk i organizacji zaczęło wypowiadać się i podejmować czynny bądź bierny opór wobec nowej sytuacji. Wielu aktorów zbojkotowało swe występy w telewizji, radiu, filmach, wielu artystów czy dziennikarzy zaczęło odmawiać publikowania swych wypowiedzi. Konsekwencją dla osób wykonujących zawody, które miały wpływ na kształtowanie się opinii czy otoczenia, było zwalnianie czy represjonowanie, przy czym w zależności od regionu kraju władze prowadziły strategię różnorodnej polityki.

Strony: 1 2 3 4 5 6

1Wielka historia Polski po 1965, red. F. Kiryk, K. Łabędź, M. Mikołajczyk, Kraków 2001, s. 192.

2http://www.abcnet.com.pl/zbrodnia-stanu-wojennego (data dostępu: 01.02.2010).

3Kronika Krakowa, oprac. M.B. Michalik, Warszawa 1996, s. 467.

4Dowcipy PRL-u. Antologia, wybór i oprac. A. Januszkiewicz, E. Rychlewska, Poznań 2007, s. 146.

5Określenie zapożyczono z broszury Józefa Piłsudzkiego z 1903 roku: „Bibułą w żargonie rewolucyjnym zowią każdy druk nielegalny, nieopatrzony sakramentalną formułą: ‘dozwolono cenzuroju’”. J. Piłsudski, Bibuła, Kraków 1903, za http://univ.gda.pl/~literat/bibula/0002.html (data dostępu: 01.02.2010).

6Wielka historia Polski po 1965, dz. cyt., s. 201.

7R. Lazarowicz, Techniki powielania na przykładzie „Biuletynu Dolnośląskiego, za http://www.sw.org.pl/techniki. html (data dostępu: 01.02.2010).

8Polska. Środki przekazu. Prasa, za http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4575131 (data dostępu: 01.02.2010).

9J. Skoczylas, w: Mała encyklopedia stanu wojennego, praca zbior., za http://wyborcza.pl/1,77062,3781963.html (data dostępu: 01.02.2010).

10Kultura niezależna: Bibuła, za http://www.13grudnia81.pl/portal/sw/703/6010/34Bibula34.html (data dostępu: 01.02.2010).

11Kultura niezależna: Podziemna poczta, dz. cyt.

12Por. Kronika Krakowa, dz. cyt., s. 465.

13J. Skoczylas, w: Mała encyklopedia stanu wojennego, dz. cyt.

14Mała encyklopedia stanu wojennego, dz. cyt.

15Zob. Dowcipy PRL-u. Antologia, dz. cyt., s. 247-248.

16Mała encyklopedia stanu wojennego, dz. cyt.

17D. Rosiak, Życie codzienne Polaków w stanie wojennym, za http://www.rp.pl/artykul/91606_Zycie_codzienne_Polakow_ w_stanie_wojennym.html (data dostępu: 02.02.2010).

18Mała encyklopedia stanu wojennego, dz. cyt.

19Por. D. Rosiak, Życie codzienne Polaków w stanie wojennym, dz. cyt.

Karolina Glazor, absolwentka Wydziału Filozofii na UJ. Interesuje się skandynawską powieścią obyczajową, poezją grecką, wierzeniami dawnej Europy i Azji. Tworzy przede wszystkim krótkie formy literackie. Amatorsko konstruuje rzeźby abstrakcyjne, rysuje. Nie czuje się wpisana w jakikolwiek współczesny nurt literacki.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń