O cyborgu, jako połączeniu człowieka z maszyną, od dziesiątków lat napisano już wiele. Współczesna medycyna stanowi jakby rzeczywisty przykład tej symbiozy. W każdym razie w powieściach science-fiction czy w filmie problem ten został rozstrzygnięty bez najmniejszych wahań. Przyszłość rysuje się tam w sposób jednoznaczny.

Chciałbym natomiast zwrócić uwagę na inny aspekt. Otóż, chcąc nie chcąc, uświadamiając sobie lub nie, dla własnej wygody stajemy się cyborgami intelektualnymi, bez potrzeby realnych implantów realizujemy to w przestrzeni mentalnej.

Wyższość człowieka-maszyny nad homo-sapiens w sprawności fizycznej i długotrwałości życia jest „faktem” niemal sprawdzonym. Cena, jaką za to zapłacimy, zaczyna się już uwidaczniać od pewnego czasu.

Człowiek jest autonomiczny, co oznacza, że w swoim myśleniu i działaniu kieruje się swoim prawem (mimo że często narzuconym – ale może się przeciwstawić). Cyborg intelektualny jest zależny, prawa jego rozumowania pochodzą z zewnątrz, jest wspierany lub sterowany przez „innych”, w różnych dziedzinach, w tym głównie przez propagandę i reklamę. Bez konieczności chirurgicznych zabiegów, jesteśmy spleceni z różnymi maszynami lub ich końcówkami. Weźmy np. telefon komórkowy. Nowe generacje nie mogą żyć bez niego. Są całkowicie zależne od technologii, nie mogą funkcjonować bez bycia częścią zbiorowej cyberprzestrzeni. Znamy doskonale panikę, gdy zapomnimy go zabrać, albo, co nie daj Boże, zgubimy. Świat zatrzymuje się i staje się płaski, czterowymiarowość znika, nie da się żyć. To samo dotyczy Internetu – gdy coś się popsuje, odetną (niezapłacone) połączenie lub elektryczność – zaczynamy dusić się w czterech ścianach, zamknięto nam okno na świat. To samo dotyczy walkmanów, różnego rodzaju odtwarzaczy, GPS-ów itp. Z jakąż ochotą (oczywiście pod warunkiem, że za darmo :) całe pokolenia pozwoliłyby sobie wszczepić to do ciała, byleby się już z nimi nie rozstawać. Oczywiście wiemy a jeżeli nie, to się domyślamy, że doświadczenia już trwają! Niedługo pod pozorem usprawnienia i ujednolicenia wielu życiowych operacji, połączy się w jedno wszystkie „karty”: bankowa, tożsamości, tramwaju czy metra, telefonu, zdrowia, członkowska… A nieco później wszczepi się pod skórę. I będziemy szczęśliwi gdyż tak ma być. Nie wspominam już o telewizji, która będąc obecna w tle naszego codziennego życia, od lat zastąpiła odbiór dialektyczny na korzyść stymulowania postaw w zależności od narzucanych trendów. Napisano i pisze się ciągle setki tekstów na ten temat.

W całej tej przestrzeni toczy się od dawna podskórna walka. Walka o wolność intelektualną, walka między jednostką a przysłowiowym Wielkim Bratem. Korporacje i zależne od nich rządy usiłują dla korzyści finansowych i politycznych zawładnąć mózgami. W świecie gdzie społeczeństwa zastąpiono systemami a psychologię: komunikacją i zarządzaniem stresem, nieunikniona technologizacja życia jest obszarem zmagań, fundamentalnych dla kierunku rozwoju ludzkości.

Nowe technologie zmieniają naszą wrażliwość, zmieniają tym samym kulturę życia zależną od szybkości ich asymilowania. Pozwala to mniejszości, która zawładnęła kanałami połączeń i przekazów dystrybuować wiedzę lub jej interpretacje dla swoich celów. Odbywa się to między innymi przez coraz to nowe systemy software i maszyny je wdrażające, którymi, chcąc nie chcąc, musimy się posługiwać, aby nadążyć za otoczeniem, od którego jesteśmy z kolei zależni. Kółko się zamyka.

Ale czy zamyka się również inna, alternatywna przyszłość? Nie myślę oczywiście o „nośnych” filozofiach rodem z bliskiego i dalekiego wschodu, religiach i innych scjentologiach, które są sektami z przeciwnego bieguna, usiłującymi również zawładnąć naszym rozumem i „duszą”.

Od początku powstania Internetu, który jest najobszerniejszym polem walki cyberkultury, pojawiają się różnego rodzaju opinie na ten temat. Jedną z najważniejszych jest głos pioniera rzeczywistości wirtualnej, Jarona Laniera, który już od lat przestrzega przed krótkowzroczną pychą podlegania technologicznej łatwości, która może doprowadzić do masowego samoubezwłasnowolnienia. Jest to teoria o tyle cenna, że nie narzuca jednoznacznych operacyjnych rozwiązań, ale daje podstawy orientacyjne do szukania dróg bez negowania istoty rozwoju technologicznego.

Nadzieję może budzić fakt, że natura obecnych technologii nie pozwala z samej swojej istoty utrzymywać „mocodawców” w stanie solidnego trwania. Ostatnie kilkadziesiąt lat pokazały z jaką szybkością rosną i zawalają się monopole imperiów technologicznych np. IBM czy pewnie wkrótce Microsoft. Z drugiej strony unifikacja narzędzi a raczej ich systemów eksploatacji, uzależnia masowego odbiorcę od sterowanej konsumpcji. Wyjściem może być nieustanna zmiana, fragmentacja, wielokulturowość, akcje i struktury na lokalną skalę, stosowanie dialektyki jako formy.

Myślę, że jednym z obecnie możliwych rozwiązań w obronie alternatywnego świata, jest używanie „ich” narzędzi z „naszą” świadomością. Intelektualni cybordzy, żyjemy w przestrzeni mentalnej, zależnej od wymiaru naszego rozumowania, które jest zdominowane percepcją i impulsami pochodzącymi prawie całkowicie z zewnątrz.

Zapytasz Czytelniku czy to ma coś wspólnego ze sztuką? Oficjalnie nic, ale to zależy tylko od Ciebie.

1 komentarz do artykułu “Cyborg intelektualny”

  1. Grzegorz

    Mam przed sobą w gazecie przedstawiony taki oto scenariusz (związany ze słoneczną burzą, która to ponoć tam grasuje): Po wybuchu na słońcu w przestrzeń wylatują miliardy ton plazmy, impuls uszkadza transformatory do przesyłu prądu, bez prądu stają kopalnie, szyby naftowe, kopalnie a bez paliw transport, przemysł i rolnictwo. Satelity szlag trafia, zero komunikacji; nie działa TV, radio, telefony. Robi się cholernie zimno. Brakuje wody. Kanalizacja zawodzi (no bo pompy!) Nastaje chaos. Masy przemieszczają się w poszukiwaniu żywności. Wycinanie lasów, grabieże. Jedzenie i opał stają się główną walutą wymienną. Giełdy padają. I dalej wizja zapowiada śmierć Internetu. Silne pole elektromagnetyczne może uszkodzić dyski i mikroprocesory.

    Dość przerażająca wizja, jak sądzę… W podsumowaniu czytamy: Tylko prymitywne społeczności koczownicze i rolnicze nie odczują żadnej różnicy…

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń