Przeprowadzone w marcu 2007 roku badania TNS OBOP-u wykazały, że ponad 70 procent dorosłych Polaków nie uczestniczy w wydarzeniach kulturalnych. W opartym na tych wynikach tekście (Nie)kulturalna Polska Tomasz Handzlik stwierdził „katastrofalny poziom zainteresowania kulturą w Polsce”1, nie tłumacząc jednak, jaką kulturę dokładnie ma na myśli. Wywiązała się polemika. W odpowiedzi na artykuł Handzlika zaprotestował warszawski socjolog, Mateusz Halawa. Autor artykułu – wyjaśnia Halawa – pomylił kulturę z tzw. kulturą wysoką, tj. ze sztuką. W kulturze bowiem „nie ­­uczestniczyć się nie da; zawsze jest jakaś kultura, tak jak zawsze jest jakaś pogoda”2.

Filharmonia Wrocławska w przestrzeni miejskiej i aksjotycznej (nieobserwowalnej wprost), fot. Artur Miściorak, 2009

Filharmonia Wrocławska w przestrzeni miejskiej i aksjotycznej (nieobserwowalnej wprost), fot. Artur Miściorak, 2009

Spór o pojęcie kultury od dawna budzi wśród humanistów emocje. Za sztandarowy przykład trudności dyskusji w przedmiocie i sposobach poznawania kultury uważa się opublikowaną ponad pół wieku temu pracę amerykańskich antropologów, Alfreda L. Kroebera i Clyde’a Kluckhohna, w której przedstawiają blisko 160 możliwych jej definicji3. Wynika z niej, że rozmaite sposoby rozumienia kultury mogą rodzić ciekawe i poznawczo twórcze teorie, ale i prowadzić do licznych nieporozumień. Jednak przywołane artykuły zwracają uwagę na inną, ważną kwestię. Chodzi mianowicie o tzw. wizerunek kultury w mediach. Czy media mogą tworzyć i utrwalać w świadomości społecznej i indywidualnej określony „obraz kultury”? Z jaką „kulturą” spotykamy się w prasie, telewizji i radiu? W jakim stosunku pozostaje on do „samej” kultury? Czy można wskazać na konkretne współzależności pomiędzy kulturą a jej medialnym obrazem?

Otóż, odpowiadając wstępnie na pierwsze pytanie, media mogą kreować obraz kultury i nie jest to obraz jednolity. W niniejszym ujęciu składają się nań wybrane wypowiedzi z prasy i telewizji, fragmenty głośno komentowanych wydarzeń kulturalnych i treści medialnych projektów. Media są tu „nośnikami” treści kulturowych, „przekazami” kultury, „kreatorami” jej obrazu, nie zaś „samą” kulturą. Przyjmuję więc, że medialny wizerunek kultury różni się od samej „kultury”. Jak zatem rozumiem kulturę?

Strony: 1 2 3 4 5

1 T. Handzlik, (Nie)kulturalna Polska, w: „Gazeta Wyborcza”, 28.07.2007.

2 M. Halawa, Od kultury nie ma ucieczki, w:Gazeta Wyborcza”, 27.08. 2007.

3 S. Bednarek, Kultura jako przedmiot poznania. O statusie kulturoznawstwa jako odrębnej dyscypliny naukowej, w: J. Mozrzymas (red.), O naturze i kulturze, Wrocław 2005, s. 11. Por. także K. Łukasiewicz, O pojęciu kultury raz jeszcze, w: O kulturze i jej poznawaniu, Wrocław 2009.

4 W. Gombrowicz, Dziennik 1957 – 1961, Kraków 1997, s. 146.

5 R. Girard, Prawda powieściowa i kłamstwo romantyczne, Warszawa 2001, s. 129.

6 S. Pietraszko, Studia o kulturze, Wrocław 1992.

7 A. Kłoskowska, Socjologia kultury, Warszawa 1981, s. 201.

8 Strona internetowa KRRiT: http://www.krrit.gov.pl/bip/Portals/0/publikacje/strategie/strategia_050826.pdf. Podkr. własne - A.M.

9 http://info.mlodywroclaw.pl/artykul.php?id=2441

10 R. Losiak, Muzyka w aksjotycznej przestrzeni tramwajów, w: O kulturze i jej poznawaniu, Wrocław 2009, s. 51.

11 Tamże, s. 56.

12 Tak Grzegorz Musiał komentuje program telewizji publicznej nadany z okazji zakończenia drugiego tysiąclecia: „Milenijne koncerty ciągną przez Europę – Londyn, Monachium, Rzym, wszędzie msze dziękczynne Bogu za minione Tysiąclecie. A w Warszawie – fika Kaya „prawą do lewego” i piwny festyn w stylu pół-bolszewicko–pseudokapitalistycznego show. Gdzie wielkie Te Deum wszystkich krajów, które odzyskały wolność? Gdzie Msza h-moll, śpiewana przez połączone chóry Warszawy, Pragi, Berlina, Rygi, Tallina? Z Mozartem, z Verdim – wielki radosny płacz wyprowadzonej z kraju niewoli Europy Wschodniej?”. G. Musiał, Dziennik bez dat, Poznań 2005, s. 120.

13 Poszlak, które wskazywałyby na proces pogłębiania kryzysu w kulturze przez świadome „ukulturalnianie”, możemy odnaleźć w refleksji krytycznej Husserla (Czasów Nowożytnych, Kartezjańskiego rozumu oraz postaw racjonalnych, dogmatyzujących wizję obiektywności świata). Uwagi Husserla odnoszą się nie tylko do kryzysu nowożytnej nauki, lecz do kryzysu „samej ludzkości europejskiej”, dotyczącego „ogólnej sensowności jej życia kulturalnego” i „całej jej egzystencji” (E. Husserl, Kryzys nauk europejskich i fenomenologia transcendentalna, Toruń 1999, s. 14). Blisko dziesięć lat później Heidegger, uczeń Husserla, podejmie się krytyki świadomościowego ujęcia wartości z perspektywy „prawdy bycia”. W słynnym Liście o humanizmie (1947) pisał: „myślenie według wartości jest największym bluźnierstwem, jaki można pomyśleć przeciwko byciu (...) właśnie naznaczanie czegoś piętnem wartości pozbawia to, co w ten sposób jest wartościowane, wszelkiej godności”, (M. Heidegger, List o humanizmie, w: Budować, mieszkać, myśleć. Eseje wybrane, Warszawa 1977, s. 111). Współcześnie zaś, myśl tę podjął i wzbogacił (między innymi) L. Kołakowski. W tekście Cywilizacja na ławie oskarżonych (1985) wskazywał na zagrożenie, jakie niesie z sobą „intelektualizacja” wiary i kultury: „Coś jest niepokojąco beznadziejnego u intelektualistów, którzy sami nie mają żadnych lojalności religijnych czy wiary, a podkreślają niezastąpioną wychowawczą i moralną rolę religii w świecie. Potrzebna jest wiara, a nie zaś intelektualne zapewniania o społecznej użyteczności wiary” (L. Kołakowski, Cywilizacja na ławie oskarżonych, w: O kryzysie z (red.) K. Michalski, Warszawa 1990, s. 80).

14 H. Arendt, O kryzysie w kulturze i jego społecznej oraz politycznej doniosłości, w: Między czasem minionym a przeszłym, Warszawa 1994, s. 244.

15 Tamże, s. 243–244.

16 Tamże, s. 245.

17 A. Kłoskowska, dz. cyt., s. 212.

18 J. Jagoszewska, Czy z reklam można się dowiedzieć czegoś o kulturze? w: S. Bednarek i K. Łukasiewicz (red.) Wiedza o kulturze polskiej u progu XXI wieku, Wrocław 2000, s. 89.

19 E. Podrez, Rola wyobraźni w kształtowaniu świadomości moralnej, w: E. Podrez, A. Czyż (red.) Wyobraźnia jako jaźń twórcza. Studia z etyki, literatury i sztuki, Warszawa 2002, s. 43.

20 M. Halawa, dz. cyt.

Albert Miściorak - absolwent stosunków międzynarodowych (DSW) oraz kulturoznawstwa (Uniwersytet Wrocławski). W pracy magisterskiej podjął się wybranych zagadnień teorii kultury opracowanej i rozwijanej we wrocławskim ośrodku naukowym oraz badania roli wartości w kształtowaniu konkretnego sposobu życia ludzi. Interesuje się literaturą piękną i filmem w ich aksjotycznym wymiarze.

1 komentarz do artykułu “Kultura a jej obraz medialny”

  1. Tom

    Gdybym miał określić siebie i/lub grupę w której działam był bym gotów powiedzieć, że pełnię rolę agitatora kultury. W jakimś stopniu przymusza mnie do tego “przestrzeń kulturalna”, na którą powoływano się w artykule. Jest to konieczne o tyle, że bez tego został bym skazany na wartości prezentowane przez masy (powołując się na Stendhala – “gmin”). W moim przypadku zachodzi jednak wyższa potrzeba wyrażenia się w i poprzez pewne działania. Nie miały by one dla mnie sensu bez uczestnictwa w nich społeczności, gdyż interesująca w moich poszukiwaniach jest interakcja grup społecznych w i z zachodzącym zdarzeniem co jest wartością samą w sobie.

Dodaj komentarz


Recenzje

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Bownik. Wyobraź sobie czasy, w których wszystkie rekordy już padły

Od 20 stycznia do 23 lutego 2017 roku

Bownik, „Passage”, 2013 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Prabhakar Pachpute i Rupali Patil. Zwiastunki chaosu

Od 28 stycznia do 18 czerwca 2017 roku

Prabhakar Pachpute, „Góra ucieczki”, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Marek Starzyk. Gazetowe obrazki

Od 27 stycznia do 23 lutego 2017 roku

Marek Starzyk, Bez tytułu, 1999–2000 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Jacek Sempoliński. Obrazy patrzące

Od 21 stycznia do 26 marca 2017 roku

Jacek Sempoliński (źródło: materiały prasowe organizatora)

Ludwik Gronowski. Fotografie Krzemieniec/Wołyń 1930–1939

Od 19 stycznia do 19 marca 2017 roku

Ludwik Gronowski, „Na szybowisku” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Eksplozja litery

Ikonografia tekstualności jako źródła cierpień

Od 12 stycznia do 31 marca 2017 roku

Ireneusz Walczak, „Bartoszewski”, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

World Press Photo 2016

Od 14 stycznia do 12 lutego 2017 roku

Warren Richardson, Australia | „Hope for a New Life”, 28 August, Serbia/Hungary border (źródło: materiały prasowe)

Jan Kucz. Antoni Janusz Pastwa

Od 10 stycznia do 8 lutego 2017 roku

„Jan Kucz. Antoni Janusz Pastwa” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Nie, no to nie. Dźwiękowe działania obrazoburcze

Od 11 stycznia do 14 lutego 2017 roku

Ryszard Ługowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Urok prowincji w fotografii Jerzego Piątka

Od 10 stycznia do 2 lutego 2017 roku

Jerzy Piątek, „Smutek i urok prowincji”, koniec lat 70. i 1 poł. lat 80. XX w. (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR