Przeprowadzone w marcu 2007 roku badania TNS OBOP-u wykazały, że ponad 70 procent dorosłych Polaków nie uczestniczy w wydarzeniach kulturalnych. W opartym na tych wynikach tekście (Nie)kulturalna Polska Tomasz Handzlik stwierdził „katastrofalny poziom zainteresowania kulturą w Polsce”1, nie tłumacząc jednak, jaką kulturę dokładnie ma na myśli. Wywiązała się polemika. W odpowiedzi na artykuł Handzlika zaprotestował warszawski socjolog, Mateusz Halawa. Autor artykułu – wyjaśnia Halawa – pomylił kulturę z tzw. kulturą wysoką, tj. ze sztuką. W kulturze bowiem „nie ­­uczestniczyć się nie da; zawsze jest jakaś kultura, tak jak zawsze jest jakaś pogoda”2.

Filharmonia Wrocławska w przestrzeni miejskiej i aksjotycznej (nieobserwowalnej wprost), fot. Artur Miściorak, 2009

Filharmonia Wrocławska w przestrzeni miejskiej i aksjotycznej (nieobserwowalnej wprost), fot. Artur Miściorak, 2009

Spór o pojęcie kultury od dawna budzi wśród humanistów emocje. Za sztandarowy przykład trudności dyskusji w przedmiocie i sposobach poznawania kultury uważa się opublikowaną ponad pół wieku temu pracę amerykańskich antropologów, Alfreda L. Kroebera i Clyde’a Kluckhohna, w której przedstawiają blisko 160 możliwych jej definicji3. Wynika z niej, że rozmaite sposoby rozumienia kultury mogą rodzić ciekawe i poznawczo twórcze teorie, ale i prowadzić do licznych nieporozumień. Jednak przywołane artykuły zwracają uwagę na inną, ważną kwestię. Chodzi mianowicie o tzw. wizerunek kultury w mediach. Czy media mogą tworzyć i utrwalać w świadomości społecznej i indywidualnej określony „obraz kultury”? Z jaką „kulturą” spotykamy się w prasie, telewizji i radiu? W jakim stosunku pozostaje on do „samej” kultury? Czy można wskazać na konkretne współzależności pomiędzy kulturą a jej medialnym obrazem?

Otóż, odpowiadając wstępnie na pierwsze pytanie, media mogą kreować obraz kultury i nie jest to obraz jednolity. W niniejszym ujęciu składają się nań wybrane wypowiedzi z prasy i telewizji, fragmenty głośno komentowanych wydarzeń kulturalnych i treści medialnych projektów. Media są tu „nośnikami” treści kulturowych, „przekazami” kultury, „kreatorami” jej obrazu, nie zaś „samą” kulturą. Przyjmuję więc, że medialny wizerunek kultury różni się od samej „kultury”. Jak zatem rozumiem kulturę?

Strony: 1 2 3 4 5

1 T. Handzlik, (Nie)kulturalna Polska, w: „Gazeta Wyborcza”, 28.07.2007.

2 M. Halawa, Od kultury nie ma ucieczki, w:Gazeta Wyborcza”, 27.08. 2007.

3 S. Bednarek, Kultura jako przedmiot poznania. O statusie kulturoznawstwa jako odrębnej dyscypliny naukowej, w: J. Mozrzymas (red.), O naturze i kulturze, Wrocław 2005, s. 11. Por. także K. Łukasiewicz, O pojęciu kultury raz jeszcze, w: O kulturze i jej poznawaniu, Wrocław 2009.

4 W. Gombrowicz, Dziennik 1957 – 1961, Kraków 1997, s. 146.

5 R. Girard, Prawda powieściowa i kłamstwo romantyczne, Warszawa 2001, s. 129.

6 S. Pietraszko, Studia o kulturze, Wrocław 1992.

7 A. Kłoskowska, Socjologia kultury, Warszawa 1981, s. 201.

8 Strona internetowa KRRiT: http://www.krrit.gov.pl/bip/Portals/0/publikacje/strategie/strategia_050826.pdf. Podkr. własne - A.M.

9 http://info.mlodywroclaw.pl/artykul.php?id=2441

10 R. Losiak, Muzyka w aksjotycznej przestrzeni tramwajów, w: O kulturze i jej poznawaniu, Wrocław 2009, s. 51.

11 Tamże, s. 56.

12 Tak Grzegorz Musiał komentuje program telewizji publicznej nadany z okazji zakończenia drugiego tysiąclecia: „Milenijne koncerty ciągną przez Europę – Londyn, Monachium, Rzym, wszędzie msze dziękczynne Bogu za minione Tysiąclecie. A w Warszawie – fika Kaya „prawą do lewego” i piwny festyn w stylu pół-bolszewicko–pseudokapitalistycznego show. Gdzie wielkie Te Deum wszystkich krajów, które odzyskały wolność? Gdzie Msza h-moll, śpiewana przez połączone chóry Warszawy, Pragi, Berlina, Rygi, Tallina? Z Mozartem, z Verdim – wielki radosny płacz wyprowadzonej z kraju niewoli Europy Wschodniej?”. G. Musiał, Dziennik bez dat, Poznań 2005, s. 120.

13 Poszlak, które wskazywałyby na proces pogłębiania kryzysu w kulturze przez świadome „ukulturalnianie”, możemy odnaleźć w refleksji krytycznej Husserla (Czasów Nowożytnych, Kartezjańskiego rozumu oraz postaw racjonalnych, dogmatyzujących wizję obiektywności świata). Uwagi Husserla odnoszą się nie tylko do kryzysu nowożytnej nauki, lecz do kryzysu „samej ludzkości europejskiej”, dotyczącego „ogólnej sensowności jej życia kulturalnego” i „całej jej egzystencji” (E. Husserl, Kryzys nauk europejskich i fenomenologia transcendentalna, Toruń 1999, s. 14). Blisko dziesięć lat później Heidegger, uczeń Husserla, podejmie się krytyki świadomościowego ujęcia wartości z perspektywy „prawdy bycia”. W słynnym Liście o humanizmie (1947) pisał: „myślenie według wartości jest największym bluźnierstwem, jaki można pomyśleć przeciwko byciu (...) właśnie naznaczanie czegoś piętnem wartości pozbawia to, co w ten sposób jest wartościowane, wszelkiej godności”, (M. Heidegger, List o humanizmie, w: Budować, mieszkać, myśleć. Eseje wybrane, Warszawa 1977, s. 111). Współcześnie zaś, myśl tę podjął i wzbogacił (między innymi) L. Kołakowski. W tekście Cywilizacja na ławie oskarżonych (1985) wskazywał na zagrożenie, jakie niesie z sobą „intelektualizacja” wiary i kultury: „Coś jest niepokojąco beznadziejnego u intelektualistów, którzy sami nie mają żadnych lojalności religijnych czy wiary, a podkreślają niezastąpioną wychowawczą i moralną rolę religii w świecie. Potrzebna jest wiara, a nie zaś intelektualne zapewniania o społecznej użyteczności wiary” (L. Kołakowski, Cywilizacja na ławie oskarżonych, w: O kryzysie z (red.) K. Michalski, Warszawa 1990, s. 80).

14 H. Arendt, O kryzysie w kulturze i jego społecznej oraz politycznej doniosłości, w: Między czasem minionym a przeszłym, Warszawa 1994, s. 244.

15 Tamże, s. 243–244.

16 Tamże, s. 245.

17 A. Kłoskowska, dz. cyt., s. 212.

18 J. Jagoszewska, Czy z reklam można się dowiedzieć czegoś o kulturze? w: S. Bednarek i K. Łukasiewicz (red.) Wiedza o kulturze polskiej u progu XXI wieku, Wrocław 2000, s. 89.

19 E. Podrez, Rola wyobraźni w kształtowaniu świadomości moralnej, w: E. Podrez, A. Czyż (red.) Wyobraźnia jako jaźń twórcza. Studia z etyki, literatury i sztuki, Warszawa 2002, s. 43.

20 M. Halawa, dz. cyt.

Albert Miściorak - absolwent stosunków międzynarodowych (DSW) oraz kulturoznawstwa (Uniwersytet Wrocławski). W pracy magisterskiej podjął się wybranych zagadnień teorii kultury opracowanej i rozwijanej we wrocławskim ośrodku naukowym oraz badania roli wartości w kształtowaniu konkretnego sposobu życia ludzi. Interesuje się literaturą piękną i filmem w ich aksjotycznym wymiarze.

1 komentarz do artykułu “Kultura a jej obraz medialny”

  1. Tom

    Gdybym miał określić siebie i/lub grupę w której działam był bym gotów powiedzieć, że pełnię rolę agitatora kultury. W jakimś stopniu przymusza mnie do tego “przestrzeń kulturalna”, na którą powoływano się w artykule. Jest to konieczne o tyle, że bez tego został bym skazany na wartości prezentowane przez masy (powołując się na Stendhala – “gmin”). W moim przypadku zachodzi jednak wyższa potrzeba wyrażenia się w i poprzez pewne działania. Nie miały by one dla mnie sensu bez uczestnictwa w nich społeczności, gdyż interesująca w moich poszukiwaniach jest interakcja grup społecznych w i z zachodzącym zdarzeniem co jest wartością samą w sobie.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń