Przeprowadzone w marcu 2007 roku badania TNS OBOP-u wykazały, że ponad 70 procent dorosłych Polaków nie uczestniczy w wydarzeniach kulturalnych. W opartym na tych wynikach tekście (Nie)kulturalna Polska Tomasz Handzlik stwierdził „katastrofalny poziom zainteresowania kulturą w Polsce”1, nie tłumacząc jednak, jaką kulturę dokładnie ma na myśli. Wywiązała się polemika. W odpowiedzi na artykuł Handzlika zaprotestował warszawski socjolog, Mateusz Halawa. Autor artykułu – wyjaśnia Halawa – pomylił kulturę z tzw. kulturą wysoką, tj. ze sztuką. W kulturze bowiem „nie ­­uczestniczyć się nie da; zawsze jest jakaś kultura, tak jak zawsze jest jakaś pogoda”2.

Filharmonia Wrocławska w przestrzeni miejskiej i aksjotycznej (nieobserwowalnej wprost), fot. Artur Miściorak, 2009

Filharmonia Wrocławska w przestrzeni miejskiej i aksjotycznej (nieobserwowalnej wprost), fot. Artur Miściorak, 2009

Spór o pojęcie kultury od dawna budzi wśród humanistów emocje. Za sztandarowy przykład trudności dyskusji w przedmiocie i sposobach poznawania kultury uważa się opublikowaną ponad pół wieku temu pracę amerykańskich antropologów, Alfreda L. Kroebera i Clyde’a Kluckhohna, w której przedstawiają blisko 160 możliwych jej definicji3. Wynika z niej, że rozmaite sposoby rozumienia kultury mogą rodzić ciekawe i poznawczo twórcze teorie, ale i prowadzić do licznych nieporozumień. Jednak przywołane artykuły zwracają uwagę na inną, ważną kwestię. Chodzi mianowicie o tzw. wizerunek kultury w mediach. Czy media mogą tworzyć i utrwalać w świadomości społecznej i indywidualnej określony „obraz kultury”? Z jaką „kulturą” spotykamy się w prasie, telewizji i radiu? W jakim stosunku pozostaje on do „samej” kultury? Czy można wskazać na konkretne współzależności pomiędzy kulturą a jej medialnym obrazem?

Otóż, odpowiadając wstępnie na pierwsze pytanie, media mogą kreować obraz kultury i nie jest to obraz jednolity. W niniejszym ujęciu składają się nań wybrane wypowiedzi z prasy i telewizji, fragmenty głośno komentowanych wydarzeń kulturalnych i treści medialnych projektów. Media są tu „nośnikami” treści kulturowych, „przekazami” kultury, „kreatorami” jej obrazu, nie zaś „samą” kulturą. Przyjmuję więc, że medialny wizerunek kultury różni się od samej „kultury”. Jak zatem rozumiem kulturę?

Strony: 1 2 3 4 5

1 T. Handzlik, (Nie)kulturalna Polska, w: „Gazeta Wyborcza”, 28.07.2007.

2 M. Halawa, Od kultury nie ma ucieczki, w:Gazeta Wyborcza”, 27.08. 2007.

3 S. Bednarek, Kultura jako przedmiot poznania. O statusie kulturoznawstwa jako odrębnej dyscypliny naukowej, w: J. Mozrzymas (red.), O naturze i kulturze, Wrocław 2005, s. 11. Por. także K. Łukasiewicz, O pojęciu kultury raz jeszcze, w: O kulturze i jej poznawaniu, Wrocław 2009.

4 W. Gombrowicz, Dziennik 1957 – 1961, Kraków 1997, s. 146.

5 R. Girard, Prawda powieściowa i kłamstwo romantyczne, Warszawa 2001, s. 129.

6 S. Pietraszko, Studia o kulturze, Wrocław 1992.

7 A. Kłoskowska, Socjologia kultury, Warszawa 1981, s. 201.

8 Strona internetowa KRRiT: http://www.krrit.gov.pl/bip/Portals/0/publikacje/strategie/strategia_050826.pdf. Podkr. własne - A.M.

9 http://info.mlodywroclaw.pl/artykul.php?id=2441

10 R. Losiak, Muzyka w aksjotycznej przestrzeni tramwajów, w: O kulturze i jej poznawaniu, Wrocław 2009, s. 51.

11 Tamże, s. 56.

12 Tak Grzegorz Musiał komentuje program telewizji publicznej nadany z okazji zakończenia drugiego tysiąclecia: „Milenijne koncerty ciągną przez Europę – Londyn, Monachium, Rzym, wszędzie msze dziękczynne Bogu za minione Tysiąclecie. A w Warszawie – fika Kaya „prawą do lewego” i piwny festyn w stylu pół-bolszewicko–pseudokapitalistycznego show. Gdzie wielkie Te Deum wszystkich krajów, które odzyskały wolność? Gdzie Msza h-moll, śpiewana przez połączone chóry Warszawy, Pragi, Berlina, Rygi, Tallina? Z Mozartem, z Verdim – wielki radosny płacz wyprowadzonej z kraju niewoli Europy Wschodniej?”. G. Musiał, Dziennik bez dat, Poznań 2005, s. 120.

13 Poszlak, które wskazywałyby na proces pogłębiania kryzysu w kulturze przez świadome „ukulturalnianie”, możemy odnaleźć w refleksji krytycznej Husserla (Czasów Nowożytnych, Kartezjańskiego rozumu oraz postaw racjonalnych, dogmatyzujących wizję obiektywności świata). Uwagi Husserla odnoszą się nie tylko do kryzysu nowożytnej nauki, lecz do kryzysu „samej ludzkości europejskiej”, dotyczącego „ogólnej sensowności jej życia kulturalnego” i „całej jej egzystencji” (E. Husserl, Kryzys nauk europejskich i fenomenologia transcendentalna, Toruń 1999, s. 14). Blisko dziesięć lat później Heidegger, uczeń Husserla, podejmie się krytyki świadomościowego ujęcia wartości z perspektywy „prawdy bycia”. W słynnym Liście o humanizmie (1947) pisał: „myślenie według wartości jest największym bluźnierstwem, jaki można pomyśleć przeciwko byciu (...) właśnie naznaczanie czegoś piętnem wartości pozbawia to, co w ten sposób jest wartościowane, wszelkiej godności”, (M. Heidegger, List o humanizmie, w: Budować, mieszkać, myśleć. Eseje wybrane, Warszawa 1977, s. 111). Współcześnie zaś, myśl tę podjął i wzbogacił (między innymi) L. Kołakowski. W tekście Cywilizacja na ławie oskarżonych (1985) wskazywał na zagrożenie, jakie niesie z sobą „intelektualizacja” wiary i kultury: „Coś jest niepokojąco beznadziejnego u intelektualistów, którzy sami nie mają żadnych lojalności religijnych czy wiary, a podkreślają niezastąpioną wychowawczą i moralną rolę religii w świecie. Potrzebna jest wiara, a nie zaś intelektualne zapewniania o społecznej użyteczności wiary” (L. Kołakowski, Cywilizacja na ławie oskarżonych, w: O kryzysie z (red.) K. Michalski, Warszawa 1990, s. 80).

14 H. Arendt, O kryzysie w kulturze i jego społecznej oraz politycznej doniosłości, w: Między czasem minionym a przeszłym, Warszawa 1994, s. 244.

15 Tamże, s. 243–244.

16 Tamże, s. 245.

17 A. Kłoskowska, dz. cyt., s. 212.

18 J. Jagoszewska, Czy z reklam można się dowiedzieć czegoś o kulturze? w: S. Bednarek i K. Łukasiewicz (red.) Wiedza o kulturze polskiej u progu XXI wieku, Wrocław 2000, s. 89.

19 E. Podrez, Rola wyobraźni w kształtowaniu świadomości moralnej, w: E. Podrez, A. Czyż (red.) Wyobraźnia jako jaźń twórcza. Studia z etyki, literatury i sztuki, Warszawa 2002, s. 43.

20 M. Halawa, dz. cyt.

Albert Miściorak - absolwent stosunków międzynarodowych (DSW) oraz kulturoznawstwa (Uniwersytet Wrocławski). W pracy magisterskiej podjął się wybranych zagadnień teorii kultury opracowanej i rozwijanej we wrocławskim ośrodku naukowym oraz badania roli wartości w kształtowaniu konkretnego sposobu życia ludzi. Interesuje się literaturą piękną i filmem w ich aksjotycznym wymiarze.

1 komentarz do artykułu “Kultura a jej obraz medialny”

  1. Tom

    Gdybym miał określić siebie i/lub grupę w której działam był bym gotów powiedzieć, że pełnię rolę agitatora kultury. W jakimś stopniu przymusza mnie do tego “przestrzeń kulturalna”, na którą powoływano się w artykule. Jest to konieczne o tyle, że bez tego został bym skazany na wartości prezentowane przez masy (powołując się na Stendhala – “gmin”). W moim przypadku zachodzi jednak wyższa potrzeba wyrażenia się w i poprzez pewne działania. Nie miały by one dla mnie sensu bez uczestnictwa w nich społeczności, gdyż interesująca w moich poszukiwaniach jest interakcja grup społecznych w i z zachodzącym zdarzeniem co jest wartością samą w sobie.

Dodaj komentarz


Recenzje

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Entliczki, pentliczki, czarodzieje i księżniczki

Baśnie, bajki i zabawy dziecięce w dawnej grafice i rysunku

Od 23 stycznia do 18 marca 2018 roku

Jean-Jacques de Boissieu, „Bańki mydlane”, 1799, grafika (akwaforta i sucha igła), Muzeum Narodowe we Wrocławiu (źródło: materiały prasowe organizatora)

Karol Szostak

Rzeźba – Malarstwo 1988–2018

Od 20 stycznia do 25 marca 2018 roku

Karol Szostak „Kamienna głowa”, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Sergiei Tchoban. Kontrastowa harmonia miasta

Od 27 stycznia do 18 marca 2018 roku

Sergei Tchoban, „Kaprys architektoniczny. Forum Romanum albo Dwa Światy I”, projekt scenografii, piórko, pędzel, tusz chiński, akwarela, papier do akwareli na krośnie, 2013 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Przemek Branas – GÓRA/KOSMOS/GŁOWA

Od 25 stycznia do 16 lutego 2018 roku

Przemek Branas, „GÓRA/KOSMOS/GŁOWA”, Galeria Labirynt w Lublinie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zakłócenia / UMWELT

Od 18 stycznia do 2 lutego 2018 roku

Karolina Kardas, „Let him kiss me…/ Niech mnie pocałuje”, video, 2 min 49 sek  (źródło: materiały prasowe organizatora)

Pejzaże antropocenu

Od 18 stycznia do 30 marca 2018 roku

Diana Lelonek, „3 Wild Man” dzięku uprzejmości artystki i galeii lokal_30  (źródło: materiały prasowe organizatora)Diana Lelonek, „3 Wild Man” dzięku uprzejmości artystki i galeii lokal_30  (źródło: materiały prasowe organizatora)

Język jako Dźwięk. Tania Candiani

Od 19 stycznia do 4 marca 2018 roku

„Język jako Dźwięk” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Włóczęgi – malarstwo Majki Wójtowicz

Od 13 stycznia do 14 lutego 2018 roku

„Włóczęgi” – malarstwo Majki Wójtowicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Rosław Szaybo. Piękno użyteczne

Od 19 stycznia do 18 lutego 2018 roku

Proj. Rosław Szaybo (źródło: materiały prasowe organizatora)

Grzegorz Sztwiertnia: Ustawienia domyślne / Default settings

Od 11 stycznia do 11 lutego 2018 roku

Grzegorz Sztwiertnia, „Polskie miasteczka, Łańcut”, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR