Piśmiennictwo o sztuce czy kulturze charakteryzuje się raczej niewielką nadprodukcją. Czasopisma, które wychodzą raz na miesiąc, co kwartał, co dwa miesiące leżą na półkach i wabią okładkami, w Internecie znajdziemy ich strony nierzadko z „przedrukami” artykułów, kulturalne portale, blogi pisane przez historyków sztuki, literatów, kuratorów. Krytyków zdaje się być dużo, ludzi piszących o sztuce jeszcze więcej. Gdzieś z nadmiaru wszystkiego wyłaniają się rzeczy nieco bardziej wartościowe, nieco bardziej przyciągające i intrygujące. Na szczęście, mając dostęp do Internetu, nie musimy dodatkowo płacić, aby czytać. Na nieszczęście dla krytyków nie musimy im płacić zbyt wiele za artykuł – przecież chcą się promować, chcą zaistnieć w świecie sztuki, literatury, muzyki, teatru. Pragną swoim głosem zmienić wspólny świat. Czy mogą? Jeżeli świat właściwy podzielę na mniejsze światy i uznam, że jednym z maleńkich jest świat sztuki współczesnej to mogą próbować zmieniać ten właśnie.

Jaka właściwie jest ta krytyka współczesna? Piśmiennictwo o sztuce – bywa nudne, nieciekawe, pełne powtarzanych do znudzenia teorii, przepisywania i cytowania. Na przykład pewna praktykowana metoda skrytykowania jakiegoś dzieła sztuki polega na wyliczeniu przykładów wcześniejszych a podobnych, prosty zabieg, wystarczy, najlepiej na początku tekstu napisać: to już było i przepisać kawałek podręcznika historii sztuki, dodać końcowy wniosek: było, więc po co było znów marnować nasze pieniądze. Czasem oczywiście wystarczy napisać, że praca nie jest sztuką, że artysta jest z całą pewnością, skoro coś takiego jak to, zrobił, faszystą, lub że dzieło jest do dupy. Tym samym sposobem można czyjąś pracę nobilitować, podając listę znakomitych twórców, którzy wcześniej zrobili już rewelacyjną czaszkę.

Bywa też piśmiennictwo interesujące, wciągające, mądre, inteligentne, wykorzystujące nowe teorie, bywa indywidualne! Czasem niestety współcześnie indywidualność jest nieco nadużywana, swoboda stylu rozumiana nazbyt fanatycznie. Żadnych reguł proszę Państwa! Proszę wymienić choć jedną! – Prawda? – Jest wiele prawd. – Umiejętność pisania, budowania zdań? – Nie rozpoznajesz oryginalności stylu jełopie!

Eh na szczęście jest parę takich osób, których pisanie zachwyca. Jak nie zachwyca? – Skoro naprawdę szczerze jestem pod wrażeniem.

Jest światełko w tunelu: gazety donoszą dzisiaj o narodzinach w Japonii robo sapiens – 130-centymetrowego androida. Oto możemy tak go stworzyć, aby czytał krytyków, filozofów, historyków sztuki i literatów. Już uczy się chodzić i mówić jak dwuletnie dziecko. Sugeruję, aby w następnej kolejności uczyć go czytać artykuły o współczesnej kulturze, krytyki, recenzje z wystaw i spektakli a potem koniecznie wykształcić w nim pragnienie uczestnictwa w wydarzeniach światka kultury. Wówczas, gdy odbiorcy się znajdą, nie będzie mnie już gnębić pytanie o faktyczne istnienie odbiorcy. I problem edukowania dzieci ludzkich do świadomej partycypacji w kulturze i wykształcenia w nich potrzeby takiego, przestanie być aktualny. I człowiekowi szczerze i naturalnie niezainteresowanemu niepotrzebnie głowy zawracać nie będą i krytyk będzie cały.

Komentarze (5) do artykułu “Niepotrzebny krytyk potrzebny”

  1. Myślę, że problem leży w intencji piszących o sztuce. Brakuje im często pokory, chęci otwarcia się na artystę i zjawiska, które opisują. Czasem jest to z góry przyjęta opcja, szybka ocena – warto, nie warto, czasami chęć dogodzenia własnemu ego, bo dlaczego tylko artysta ma do tego ego prawo?
    Artysta ma prawo, piszący niestety jednak nie, ponieważ zamienia się role. Tak, wiem, żyjemy w czasach twórczości kuratorskiej i artyści są częstokroć tylko materiałem do projektów. Artystów zwykle się nie słucha, to artyści mają słuchać krytyków, piszących o sztuce. Przepraszam, że wrzuciłem krytyków i kuratorów, do jednego worka, ale to ostatnio częsty przypadek head & shoulders.
    Zgadzam się, istnieją – co prawda nieliczni – piszący inteligentnie, zrozumiale, prosto, wnikliwie, stawiający wysoko poprzeczkę. Niektórzy z nich bywają też mądrymi kuratorami, bo nie tu leży problem. Jeśli tak naprawdę nie kocha się artystów tylko siebie, trudno przekonać o ich wartości czytelników i tu jest problem.

  2. konrad

    Czy Japończycy tworzą robo sapiens po to, aby był odbiorcą kultury? Wątpię. Gdzie leży problem, nie wiem. Dlaczego słowo “artysta” w Polsce jest synonimem słowa leń, nie wiem. Ale póki sztuka nie zyska w hierarchii wartości Polaków, będą potrzebne roboty.

  3. Wraz z grupą znajomych pracujemy właśnie nad stworzeniem niewielkiego, lokalnego, niezależnego serwisu kulturalnego. I jakoś tak między wierszami zadajemy sobie podobne pytania: komu i po co potrzebny krytyk, ktoś kto o kulturze pisze? Czy potrzeba ich w ogóle? W zasadzie to, co robimy, jest w 100% wolontariackie, więc nie myślimy kategoriami zarobku. A krytyka uprawiana przez nas ma sens jedynie wobec interakcji czytelników. Zdajemy sobie sprawę z własnych ograniczeń, braku talentu. Ale z drugiej strony myśl, że spotkamy się z głosami innych, nawet skrajnie krytycznymi, jest tym co napędza naszą pracę. Opisane przez Ciebie przypadki nie są odosobnione – ile razy spotkałem się z podobnymi tekstami. Ale patrząc na sposób ich fukncjonowania w sieci, można czasem stwierdzić, że to dyskusja pod nimi stanowi prawdziwą ich esencję. Dlatego lubię teksty, które każą wypowiedzieć się od siebie, postawić autorowi swoje kontrargumenty.

  4. Bies

    Zajmować się pisaniem o sztuce, a nie sztuką, to raczej puste.

  5. Zastąpić krytyka robotem – przemawia przez panią zniechęcenie, a może frustracja. Myślę jednak, że poczucie misji jest bardzo ważne. Niech pani nie traci entuzjazmu.
    PP

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń