Odwiedzając dziś Biennale w Wenecji, wielu z nas zastanawia się, czy stworzona w 1895 roku formuła eksponowania sztuki w pawilonach narodowych nadal ma sens? Czy nie jest tak, że ten stary pomysł, który wydawał się oczywisty pod koniec XIX wieku, w okresie największego rozkwitu państw narodowych, powszechnego wynajdywania (czy jak woleli ich twórcy „odkrywania”) tradycji i stylów narodowych, czy ogólnie adresowania wytworów kultury do narodu, tej dominującej w umysłach artystów tamtego czasu „wspólnoty wyobrażonej”, obecnie nie sprawdza się jako sposób definiowania, opisywania, czy eksponowania sztuki? Co czyni sztukę wystawianą w pawilonie francuskim – szczególnie francuską lub tę pokazywaną w pawilonie brytyjskim – szczególnie brytyjską? Wydarzenia na ostatnim Biennale, jak choćby wystawa Brytyjczyka Liama Gillicka w pawilonie niemieckim, sugerują, że być może formuła narodowych pawilonów będzie coraz częściej kontestowana, a może po prostu wyjdzie z użycia powoli, bez większych dyskusji na ten temat, w ramach szerokiego procesu zmian geopolitycznych skutkujących przejściem do epoki ponowoczesnego postnacjonalizmu.

Kadr  z filmu Giardini 2009 © Steve McQueen

Kadr z filmu Giardini 2009 © Steve McQueen

Jakakolwiek przyszłość przed nami, chciałabym przy okazji dyskusji o Biennale przyjrzeć się tegorocznemu reprezentantowi Wielkiej Brytanii, Steve’owi McQueenowi, szczególny nacisk kładąc na wypowiedzi artysty właśnie w odniesieniu do nacjonalizmu i jego materializacji w praktyce artystycznej. Zanim jednak oddam głos McQueenowi, przypomnę pokrótce, jak wyglądała jego praca, którą można było znaleźć w tym roku w brytyjskim pawilonie w Giardini Publici. Pawilon zmieniono w kino i wykorzystano jedynie jedno pomieszczenie, co jest znaczącą różnicą w porównaniu z wystawą, jaką British Council zaproponowała na Biennale w 2007 roku, kiedy to prace Tracey Emin (skądinąd absolutnie „zmiażdżone” przez krytykę) wypełniały wszystkie pomieszczenia pawilonu. Film McQueena, Giardini, wyświetlany na dwóch sąsiadujących ekranach jednocześnie, za swój temat obrał weneckie ogrody zimą, kiedy goście Biennale już wyjechali, a miasto niejako zamiera. Widzimy stosy śmieci pozostałe po konsumpcji sztuki, ludzi wałęsających się lub pomieszkujących w ogrodach, charciki włoskie węszące w śmieciach o mglistym poranku, a także park w zbliżeniu: pająka na drzewie, kapiące krople rosy. O pawilonie amerykańskim, który zobaczyć można w filmie, McQueen powiedział, że „wygląda jedynie jak fasada, nie jest specjalnie stabilny, ma okna zabite deskami, uruchamia się alarm przeciwpożarowy. Natomiast teraz, w czasie Biennale, aż lśni nowością” (Akbar). „Fasadowość” amerykańskiego pawilonu to oczywiście jasne odwołanie do fasadowości samego pojęcia nacjonalizmu, tworzenia wizerunku własnej narodowej tradycji na użytek własny, ale też z myślą o innych narodach, przed którymi należy jak najlepiej wypaść – a przynajmniej na tyle dobrze, by zdobyć w tej rywalizacji główną nagrodę. McQueen zaprzeczył jednak twierdzeniu, że film jest otwartym atakiem na nacjonalizm: „Nie ma jasnych linii podziału. Idea nacjonalizmu jest nam narzucona. Są momenty, w których linie te nie są do końca widoczne i są takie, kiedy ich po prostu nie ma” (Akbar). Giardini to zatem miejsce, gdzie narodowy charakter sztuki staje się najbardziej widoczny i gdzie jednocześnie idea ta sama się dyskredytuje, ukazuje się jako „atrapa”, konstrukt doraźny i zmienny, budowany i definiowany wciąż na nowo. McQueen zwraca uwagę także na niecodzienność otoczenia, na sam fakt, że artystyczny pojedynek odbywa się w ogrodach: „Wenecja to jedyne miejsce na ziemi, w którym nacjonalizm i sztuka fizycznie koegzystują. Tym dziwniejsze jest, że to ogród” (Hoyle).

Strony: 1 2 3 4

Akbar, Arifa, Naked displays of nationalism at opening of Venice Biennale. Steve McQueen makes waves as Britain's representative at arts festival, „Independent”, 4 June 2009. Data dostępu: 20.10.2009 <http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/naked-displays-of-nationalism-at-opening-of-venice-biennale-1696426.html>

Boynik, Sezgin, Henriksson, Minna L. (red.),Contemporary Art and Nationalism – Critical Reader, Prisztina 2007.

British Council, Interview with Steve McQueen (video). Data dostępu: 20.10.2009 <http://venicebiennale.britishcouncil.org>

Bromwich, David, On Art and Nationalism, „The Yale Journal of Criticism”, 15:1, 2002, s. 211-216.

Hoyle, Ben, Artist Steve McQueen offers alternative view of Venice Biennale site, 4 June 2009. Data dostępu: 20.10.2009 <http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article6426003.ece>

Farquharson, Alex, Tonight, Manzoni, I’m Going to be Gavin Turk, in: Gavin Turk: Collected Works 1994- 1998, Jay Jopling, London, cyt. za: Stallabrass, s. 228.

Keay, Douglas, Interview for ‘Woman’s Own’, 23.09.1987, data dostępu: 20.10.2009
<http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=106689>

Sooke, Alastair, Venice Biennale: Steve McQueen interview, „Telegraph”, 29 May 2009. Data dostępu: 20.10.2009 <http://www.telegraph.co.uk/culture/art/venice-biennale/5394613/Venice-Biennale-Steve-McQueen-interview.html>

Stallabrass, Julian, High Art Lite. British Art in the 1990s, London 1999.

Karolina Kolenda (ur. 1982) – krytyczka i historyczka sztuki, anglistka. Doktorantka na UJ. Interesuje się sztuką i literaturą współczesną, szczególnie brytyjską.

Dodaj komentarz


Recenzje

Not a Pretty Story

Magdalena Kargul

„I Am Not Your Negro”, reż. Raoul Peck (źródło: materiały prasowe Magnolia Pictures)

Otwieranie formy

Paweł Bień

Oskar i Zofia Hansenowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Ucieczka do przodu

Sebastian Pytel

„Człowiek z magicznym pudełkiem”, reż. Bodo Kox, 2017 (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

Świat zahibernowany

Piotr Jemioło

„Zero K”, Don DeLillo, Oficyna literacka Noir sur Blanc, 2017 (źródło: materiały prasowe wydawcy)

W grotach pamięci

Rafał Augustyn

Alberto Ginastera, „Bomarzo”, fot. Javier del Real (źródło: materiały prasowe Teatro Real w Madrycie)
więcej artykułów

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

14. Festiwal Sztuki ArtFest im. Bogusława Wojtowicza

Od 21 listopada do 10 grudnia 2017 roku

Plakat 14. Festiwalu Sztuki ArtFest im. Bogusława Wojtowicza (źródło: materiały prasowe)

Chór Alexandrowa – polska trasa koncertowa

Od 21 do 26 listopada 2017 roku

Chór Alexandrowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Lwów, 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm

Od 1 grudnia 2017 roku do 8 kwietnia 2018 roku

Wawrzyniec Dayczak, projekt Wyższej Szkoły Handlu Zagranicznego przy ul. Sakramentek, widok perspektywiczny, 1934–1938, flamaster i tusz na kalce technicznej, 40,5 x 53,5 cm, ze Zbiorów Specjalnych Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

12. Międzynarodowy Festiwal Sztuki Opowiadania Superbohaterowie

Od 15 do 19 listopada 2017 roku

Grupa Studnia O. „Don Kichot i jego opowieści” (źródło: materiały prasowe organizatora)

David Lynch. Silence and dynamism

Od 12 listopada 2017 roku do 18 lutego 2018 roku

„Shadow of a Twisted Hand Across My House”, 1988, Copyright: David Lynch (źródło: materiały prasowe organizatora)

43. Biennale Malarstwa Bielska Jesień 2017

Od 10 listopada do 31 grudnia 2017 roku

Sebastian Krok, Amor, 2016, tempera, akryl, alkid, lakier do podłóg na pościeli nabitej na krosno, 23x30 cm (źrodło: materiały prasowe organizatora)

Odciskanie świata

Od 11 listopada do 31 grudnia 2017 roku

Fot. Sandra Kępa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kryptonim Żegota – ukryta pomoc, pomoc ukrytym

Od 16 listopada 2017 roku do lipca 2018 roku

Polskie i żydowskie dzieci, podopieczni domu sierot w Poroninie, po 1945, wł. prywatna (źródło: materiały prasowe organizatora)

37. Konkurs im. Marii Dokowicz – Najlepsze Dyplomy UAP

Od 10 do 16 listopada 2017 roku

Natalia Zakrzewska, Najlepsze Dyplomy 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora

Leszek Żurek. Lutry. Dokument wyobrażony

Od 12 listopada 2017 roku do 30 stycznia 2018 roku

Bez tytułu, fot. Leszek Żurek, 2015-2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR